Όταν πρόκειται για συζητήσεις γύρω από τη γονιμότητα, το προσκήνιο συνήθως στρέφεται στις γυναίκες. Έχουμε συνηθίσει να ακούμε για το «βιολογικό ρολόι» που μετράει αντίστροφα τα χρόνια της γυναικείας γονιμότητας. Τι γίνεται όμως με τους άνδρες; Είναι η ανδρική ηλικία πραγματικά λιγότερο σημαντική — ή μήπως παραβλέπουμε ορισμένα βασικά δεδομένα;
Πρόσφατα επιστημονικά ευρήματα αποκαλύπτουν ότι η γονιμότητα δεν είναι μόνο γυναικείο ζήτημα. Καθώς οι άνδρες μεγαλώνουν, υφίστανται και αυτοί φυσιολογικές και γενετικές αλλαγές που μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο τις πιθανότητες σύλληψης, αλλά και τη μακροπρόθεσμη υγεία των μελλοντικών τους παιδιών.
Τι αλλάζει καθώς οι άνδρες μεγαλώνουν;
Αν και η ανδρική γονιμότητα δεν έχει τόσο αυστηρό χρονικό περιορισμό όσο η γυναικεία, η ηλικία εξακολουθεί να παίζει σημαντικό ρόλο:
-
Η ποιότητα του σπέρματος φθίνει: Μετά την ηλικία των 40 ετών, παρατηρείται αξιοσημείωτη μείωση στην κινητικότητα των σπερματοζωαρίων, στον όγκο του σπέρματος και στη συγκέντρωσή τους.
-
Υψηλότερος κίνδυνος γενετικών μεταλλάξεων: Η πιθανότητα εμφάνισης νέων μεταλλάξεων (de novomutations) αυξάνεται με την ηλικία, επηρεάζοντας ενδεχομένως την ανάπτυξη του εμβρύου.
-
Μεγαλύτερος χρόνος μέχρι τη σύλληψη: Μελέτες δείχνουν ότι οι σύντροφοι ανδρών άνω των 45 ετών χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να συλλάβουν — ακόμη και αν οι ίδιες οι γυναίκες είναι νέες και υγιείς.
-
Αυξημένοι κίνδυνοι για την υγεία του παιδιού: Η προχωρημένη πατρική ηλικία σχετίζεται με μια ελαφρώς αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης διαταραχών του φάσματος του αυτισμού, σχιζοφρένειας και ΔΕΠΥ.
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό JAMA Psychiatry (2014) διαπίστωσε ότι τα παιδιά πατέρων άνω των 45 ετών είχαν 3,5 φορές περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν αυτισμό σε σύγκριση με εκείνα των οποίων οι πατέρες ήταν ηλικίας 20-24 ετών.
Στατιστικά στοιχεία που εκπλήσσουν
-
Στη Γαλλία, η μέση ηλικία του πατέρα κατά τη γέννηση του παιδιού είναι τα 34 έτη — και είναι ακόμη υψηλότερη στις μεγάλες πόλεις.
-
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το ποσοστό των πατέρων άνω των 40 ετών αυξήθηκε από 4% το 1980 σε σχεδόν 9% το 2020.
-
Στο Ισραήλ, οι άνδρες που υποβάλλονται σε θεραπείες IVF είναι συχνά μεγαλύτεροι σε ηλικία, με τον μέσο όρο να κυμαίνεται γύρω στα 39 έτη.
Τι μπορούν να κάνουν οι άνδρες για να προστατεύσουν τη γονιμότητά τους;
-
Μην περιμένετε πολύ: Εάν στα πλάνα σας υπάρχει ο οικογενειακός προγραμματισμός, οι άνδρες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους την ηλικία τους εξίσου σοβαρά με τις γυναίκες.
-
Υιοθετήστε έναν υγιεινό τρόπο ζωής: Μια ισορροπημένη διατροφή, η τακτική άσκηση, η μείωση του στρες και η αποφυγή του καπνίσματος ή της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ μπορούν να ενισχύσουν τη γονιμότητα.
-
Κάντε ένα σπερμοδιάγραμμα: Για τους άνδρες άνω των 40 ετών, αυτή η εξέταση μπορεί να αποτελέσει ένα έξυπνο κομμάτι της προληπτικής τους φροντίδας.
-
Εξετάστε την κατάψυξη σπέρματος: Για όσους αναβάλλουν την πατρότητα, η κρυοσυντήρηση αποτελεί μια πρακτική και προνοητική επιλογή.
Μια μελέτη του 2022 (Fertility and Sterility) έδειξε ότι το κατεψυγμένο σπέρμα από νεότερους άνδρες είχε καλύτερα αποτελέσματα σε σύγκριση με το φρέσκο σπέρμα ανδρών άνω των 45 ετών.
Τι ισχύει για την Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή;
Οι τεχνολογίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ART), όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF), βοηθούν στην υπέρβαση πολλών εμποδίων που σχετίζονται με την ηλικία — τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες. Ωστόσο, η ηλικία εξακολουθεί να παίζει ρόλο:
-
Η προχωρημένη ανδρική ηλικία μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερα ποσοστά εμφύτευσης εμβρύων.
-
Ακόμη και όταν χρησιμοποιούνται ωάρια δότριας, η μεγαλύτερη ηλικία του πατέρα μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα του εμβρύου.
-
Ορισμένες κλινικές γονιμότητας συνιστούν πλέον την κατάψυξη σπέρματος σε άνδρες στις αρχές των 30 τους, ειδικά εάν η πατρότητα πρόκειται να αναβληθεί.
Συμπέρασμα: Ναι, οι άνδρες έχουν βιολογικό ρολόι — απλώς χτυπάει πιο αθόρυβα
Ενώ η γυναικεία γονιμότητα έχει πιο ξεκάθαρα καθορισμένα βιολογικά όρια, η ανδρική γονιμότητα μειώνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. Οι επιπτώσεις ξεπερνούν την απλή σύλληψη — επηρεάζουν την ποιότητα των εμβρύων, την ανάπτυξη του παιδιού και τη διάρκεια της διαδρομής μέχρι τη γονεϊκότητα.
Η αποδοχή αυτής της πραγματικότητας δεν πρέπει να προκαλεί πανικό. Αντίθετα, μπορεί να βοηθήσει τα ζευγάρια να κάνουν συνειδητές επιλογές, να προγραμματίσουν προνοητικά και να δημιουργήσουν ένα μέλλον όπου και οι δύο σύντροφοι κατανοούν τα βιολογικά τους χρονοδιαγράμματα.